- Global Voices မြန်မာ - https://my.globalvoices.org -

ကမ္ဘောဒီးယားမှ အမျိုးသမီး ဘလော့ဂါများ (ကလော့ဟားများ) ကျေးလက်နေပြည်သူတို့၏ ဘဝစိန်ခေါ်မှုများကို မှတ်တမ်းတင်

အမျိုးအစားများ: အရှေ့အာရှ, ကမ္ဘောဒီးယား, ပြည်သူသတင်း
School in Kanal Province courtesy of Uncle Thon. [1]

ကန်နယ် ဒေသရှိ စာသင်ကျောင်း ဓါတ်ပုံ – ဦးလေး သောန် ထံမှ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် အသုံးပြုသည်။

ကမ္ဘောဒီးယား သတင်းအချက်အလက်နှင့် နည်းပညာနယ်ပယ်တွင် ကျေးလက်ဒေသနေသူတို့၏ အသံကို သိပ်ကြားရလေ့မရှိပါ။ ယခုအခါ
ကမ္ဘောဒီးယား လူ့အခွင့်အရေးစင်တာ [2] (CCHR) ၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျေးလက်ဒေသမှ အမျိုးသမီး ဘလော့ဂါအသစ်များအတွက် ၄င်းတို့၏ အတွေ့အကြုံ၊ ဇတ်လမ်းများကို အင်တာနက်စာမျက်နှာမှတစ်ဆင့် ပြောပြနိုင်ရန် စီမံချက်တစ်ခုရေးဆွဲ၍ ၄င်းတို့ကို လေ့ကျင့်ပံ့ပိုးပေးနေပြီ ဖြစ်သည်။ ထိုလူငယ်မျာသည် တက္ကသိုလ်ဘာသာရပ် အသီးသီးကို လေ့လာရန် ဖနွမ်းပင်သို့ ရောက်ရှိလာကြပြီး ဤအခွင့်အလမ်းကို လက်လှမ်းမှီ ရယူနိုင်ခဲ့ကာ ၄င်းတို့နှင့် အတွေ့အကြုံတူ၊ နောက်ခံသမိုင်းတူသော အခြားသူတို့နှင့် ချိတ်ဆက်နိုင် ပြီဖြစ်သည်။

“ကလော့ဟားများ စွမ်းဆောင်ရည်မြှင့်တင်ခြင်း” ဟု အမည်ပေးထားသော စီမံချက်တစ်ခုကို ၂၀၁၄ခုနှစ်တွင် Rising Voices အသေးစားရန်ပုံငွေဆု [3] ရရှိပြီးနောက် ပထမဆုံး ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ “ကလော့ဟား” ဟူသော ဝေါဟာရသည် ကမ္ဘောဒီးယား ဘာသာစကားဖြင့် အမျိုးသမီး ဘလော့ဂါဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ WordPress ကိုအသုံးပြု၍ အင်တာနက်ပေါ်တွင် မိမိကိုယ်ပိုင်နေရာကို ဖန်တီး၊ ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲများ ပြုလုပ်ပေးသည့်အပြင် သင်တန်းပို့ ချသူများက ကလော့ဟားအသစ်များအား ကမ္ဘောဒီးယား ကျေးလက်ဒေသများတွင် တွေ့ကြုံနေရသော ပြဿနာများ၊ စိန်ခေါ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန်နှင့် ကျေးလက်နေသူများ၏ နေ့စဉ် လူနေမှုဘဝပုံစံတို့ကို မီးမောင်းထိုးပြရန် အားပေးတိုက်တွန်းကြသည်။

ကလော့ဟားအသစ်များစွာထဲက အကောင်းတကာ့အကောင်းဆုံး ကလော့ဟားများကို ထုတ်ဖော်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ စီမံချက်မှ စိတ်ဝင်စားဖွယ်အကောင်းဆုံး ဘလော့ဂ်ပို့စ်များကို ရှာဖွေပြီး အနိုင်ရရှိသူသုံးဦးကို ရွေးချယ်သည့် ပြိုင်ပွဲတစ်ခု ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။
နို၀င်ဘာ ၂၀၁၄ က ကျင်းပခဲ့သော “Cloghers Corner [4]” ဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ကျင်းပခဲ့သည့် အခမ်းအနားတစ်ခုတွင် အနိုင်ရရှိသူသုံးဦးနှင့် စီမံချက်တွင်ပါ၀င်သူ အမျိုးသမီးဘလော့ဂါများ အားလုံးတို့ကို အသိအမှတ်ပြု ခဲ့သည်။ အောက်ပါတို့မှာ ဆုရဘလော့ဂ်ပို့စ်များထဲမှ ကောက်နှုတ်ချက် တစ်ချို့ဖြစ်သည်-

အထည်ချုပ်စက်ရုံလောကမှ အလုပ်သမများ ရင်ဆိုင်နေရသော လုပ်ငန်းခွင်အခြေအနေများ

ကျေးလက်နေ ကမ္ဘောဒီးယားအများစုအဖို့ အလုပ်အကိုင် အတည်တကျ ရရှိရန်အလို့ငှါ နိုင်ငံအနှံ့အပြားသို့ရွှေ့ပြောင်းရန် လိုအပ်သော အခြေနေကိုကြုံတွေ့နေရသည်။ သို့သော် ၄င်းတို့ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့ရသော ကြမ်းတမ်းသည့် လုပ်ငန်းခွင်အခြေအနေများကို ပြင်ပမှ လူတို့သတိမထားမိကြပေ၊ အထူးသဖြင့် အထည်ချုပ်စက်ရုံ လုပ်ငန်းများတွင် စီးပွားကူးသန်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ခန့်မှန်းချက်အရ အလုပ်သမား [5]၉၀% [5] မှာ အမျိုးသမီးများဖြစ်ကြပြီး အလုပ်သမစုစုပေါင်း (၃)သိန်းနီးပါးခန့် [5] ရှိသည်။ မိသားစုကို ကျွေးမွေး စောင့်ရှောက်ရန်ပင် မလုံလောက်သည့် အဆမတန်နိမ့်ပါးသော လုပ်အားခကိုသာ ရရှိရုံမက အလုပ်သမများသည် အခြားသော အခက်အခဲ အမျိုးမျိုးတို့ကိုလည်း ကြုံရသေးသည်။ ဆွန် ဒန်နီမှ ၄င်းတို့ ရင်ဆိုင်နေရသော လုပ်ငန်းခွင်အခြေအနေ အတွေ့အကြုံများကို အသေးစိတ် ပြန်ပြောပြခဲ့သော [6] အထည်ချုပ်စက်ရုံ အလုပ်သမတစ်ချို့ နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။

ក្នុងនោះ ផង ដែរ មាន នារី ម្នាក់ ទៀត ដែល ធ្វើការ ក្នុង រោង ចក្រ ក្បែ គ្នា នោះ និយាយ ថា “សហជីព របស់ ខ្ញុំ មិន តឹង តែង ពេក ទេ តែ ពិបាក រឿង បន្ទប់ ទឹកឲ្យ តែ ចេញ ចូល លើស ពីរ បី ដង តែង តែ សួរ ឬ ស្តីឲ្យ ហើយ។ ហើយ អ្វី ដែល ពិបាក បំផុត គឺ គ្រូ ពេទ្យ សម្តី អាក្រក់ ណាស់ និង មិន មាន ថ្នាំ ប្រើប្រាស់ គ្រប់ គ្រាន់ នោះទេ ពេល មាន មនុស្ស ឈឺ ម្តងៗ ហើយ គ្រាន់ តែ យក អ្នក សន្លាប់ ទៅ ដាក់ លើ គ្រែ ពេទ្យ និង យក ព្រេង ក្រឡា មក កោស ខ្យល់ ឲ្យ គាត់ មិន ឲ្យ ដាក់ លើ គ្រែ ពេទ្យ នោះ ទេ ខ្លាច ស្អុយ ពិបាក ណាស់ ធ្វើ អី ក៏ ហាមៗ ក្រែងគ្រែពេទ្យនៅទីនេះទុកសំរាប់ដាក់មើលកម្មកររោងចក្រដែលឈឺហែ៎ ”។ ជា ការពិត រោងចក្រ មួយ ចំនួន មើល ពី សំបក ក្រៅ ហាក់ ដូច ជា គោរព ច្បាប់ ការងារ បាន ល្អណាស់ តែ នៅ ខាង ក្នុង វិញ មាន ការ រំលោភ បំពាន សិទ្ធិ ពលក ម្មយ៉ាង ធ្ងន់ ធ្ងរ លើ កម្មករ កម្ម ការណី ក្នុងពេលកំពុងធ្វើការ។

ဒီလုပ်ငန်းခွင် အခြေအနေနှင့် ပတ်သက်ပြီး အနီးအနားရှိ စက်ရုံတစ်ရုံတွင် အလုပ်လုပ်နေသော အမျိုးသမီးတစ်ဦးက ပြောပြသည်မှာ “အလုပ်သမားသမဂ္ဂအနေနဲ့ သိပ်ပြီးတင်းကျပ်တာမျိုး မရှိပေမယ့် ကျွန်မအတွက် ခက်ခဲတာကတော့ အပေါ့အပါးသွားချိန်ပါပဲ… ကျွန်မတို့ သုံးကြိမ်ထက် ပိုပြီး သွားလို့မရဘူး.. မဟုတ်ရင် မေးခွန်းတွေ မေးရင်မေး၊ ဒါမှမဟုတ် အဆူခံရတော့တာပဲ။ ပိုဆိုးတာကတော့ ဆရာဝန်ပေါ့… သူစကားပြောရင် အရမ်းကြမ်းပြီးတော့ အလုပ်သမားတွေ ဖျားနာပြီဆိုရင်လည်း ဆေးဝါးက ဘယ်တော့မှ အပြည့်အစုံမရှိဘူး။ မူးလဲသွားတဲ့ အလုပ်သမားတွေကို လောက်ပဲ ဆေးရုံကုတင်ပေါ်မှာ ထားပြီး မက်ကလောင်ခြစ်ပေးတာ။ အခြား လူနာတွေကိုဆို အနံ့နံလို့ဆိုပြီး ဆေးရုံကုတင်ပေါ်မှာ ပေးမထားဘူး… တော်တော်ဆိုးပါတယ်။ ဆရာဝန်တွေ၊ သူနာပြုတွေက ကျွန်မတို့ အလုပ်သမားတွေကိုပဲ အမြဲ အပြစ်တင်နေတယ်။ နေမကောင်းတဲ့ အလုပ်သမားတွေအတွက်မှ မဟုတ်ဘူးဆိုရင် ဒီဆေးရုံ ကုတင်တွေက ဘယ်သူ့အတွက်လည်းလို့ စဉ်းစားစရာပါ။” အမှန်ပင်… အချို့သော စက်ရုံများသည် ပြင်ပမှ လူများအမြင်မှာ ဥပဒေနှင့်အညီ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းလိုက်နာသည့် စက်ရုံကောင်း တစ်ခုဟု ထင်ဖွယ်ရာရှိသော်လည်း စက်ရုံဝင်းထဲတွင်မူ အလုပ်သမားအခွင့်အရေး တော်တော်များများ ချိုးဖောက်မှုများ ရှိနေသည်။

ကျောင်းနေအရွယ်သားသမီးများကို ကျောင်းဆက်ထားနိုင်ရန် ကျေးလက်နေမိသားစုများ ရုန်းကန်နေရသည်

အဆင့်မြင့် ပညာဆက်လက် သင်ယူရန် ကျေးလက်ဒေသမှ ကျောင်းသားများ မြို့ကြီးများသို့ တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ ပိုမို ရောက်ရှိလာနေကြသော်လည်း ထိုလူငယ်အများစုမှာ အခြေခံပညာအတန်းများကို ၄င်းတို့၏ဒေသရှိ ကျောင်းများတွင်သာ ပြီးမြောက် အောင်မြင်ကြသည်။ ကျေးလက် ဒေသခံများအနေဖြင့် လူငယ်များကို အိမ်မှုကိစ္စများနှင့် လယ်ယာလုပ်ငန်းများတွင် အကူအညီ ပေးစေလိုကြသည့်အတွက် စိန်ခေါ်မှုများ [7] နှင့်ကြုံတွေ့နေရသည်။ ဆင်းရဲမွဲတေမှုကြောင့်လည်း မိဘအများအပြားအနေဖြင့် သားသမီးများကို ကျောင်းဆက်ထားရန်၊ အထူးသဖြင့် ကျောင်းနှင့်ဆက်စပ်သည့် အခြားကုန်ကျစရိတ်များကို ပေးရန်မတတ်နိုင်ကြတော့ပေ။

ချိုအင်း ဆိုဖီဗီရာမှ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ ကန်ဒယ်ဒေသ၏ [8] ကျောင်းပညာစနစ်အကြောင်းနှင့် [1] အချိန်ပိုသင်ကြားရန်အတွက် ကျေးလက်ဒေသမှ ဆရာများအား မိဘများက ပိုက်ဆံပိုပေး၍ အပိုဝင်ငွေ ဖန်တီးပေးသည့် အကြောင်းတို့ကို ရေးသားခဲ့သည်။ အချို့မိဘများက ထိုကဲ့သို့ အချိန်ပိုကြေး မပေးနိုင်ကြသော်လည်း သားသမီးများ အတန်းပုံမှန် တက်ခွင့်ရကြပါသည် -

Parents sometimes owe the payment, but their children still come to class, and teachers still teach them as usual. This kind of situation occurs as a result of understanding. Teachers said they cannot send students back home while those children try very hard to come to class. Teachers further told that they have no choices beside waiting until students’ parents have money to pay or teachers often insist them to pay if there is no payment for 2 or 3 months. Some students comes from poor family, but they are outstanding, so teachers cannot leave them out.

တစ်ခါတစ်ရံတွင် မိဘများမှ အချိန်ပိုကြေးမပေးနိုင်ကြသော်လည်း ကလေးများ အတန်းဆက်တက်၍ရပါသည်… ဆရာတွေကလည်း ၄င်းတို့ကို ပုံမှန်အတိုင်း ဆက်သင်ပေးသည်။ နားလည်မှုနှင့် ဆက်သင်ပေးသည့် သဘောမျိုးဖြစ်သည်။ ကျောင်းတက်နိုင်ဖို့ ခက်ခက်ခဲခဲကြိုးစားရသည့် ကလေးများကို အိမ်ပြန်မလွှတ်ရက်ဟု ဆရာများက ပြောသည်။ ဆက်လက်၍ ဆရာများမှ ၄င်းတို့အနေဖြင့် ကျောင်းသားမိဘများ ပိုက်ဆံတတ်နိုင်သည်အထိ စောင့်ရုံမှတစ်ပါး အခြားရွေးချယ်စရာမရှိသကဲ့သို့ တစ်ချို့မိဘများ နှစ်လ၊ သုံးလခန့် အချိန်ပိုကြေးပေးရန် ပျက်ကွက်လျှင် တောင်းရသည်များ ရှိသည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ အချို့ကျောင်းသားများမှာ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသော မိသားစုမှဖြစ်သော်လည်း စာတော်ကြသည့်အတွက် ဆရာများအနေဖြင့် လက်လွှတ်မခံလိုကြသည်များလည်း ရှိသည်။

ဖနွမ်းပင်မြို့ မြစ်အတွင်း သန့်ရှင်းရေးပြုလုပ်

Photo by  Cheng Sreymom. [9]

ဖနွမ်းပင်တွင် မြစ်အနီးတစ်ဝိုက် သန့်ရှင်းရေးပြုလုပ်နေကြစဉ် ဓါတ်ပုံ- ချန်း စရေမန်

ပါတ်ဝန်းကျင်အသစ်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်နိုင်ရန်နှင့် ပိုမိုရင်းနှီးမှု ရှိနိုင်ရန်အလို့ငှါ ကျောင်းသားအများစုသည် ဒေသလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါ၀င်လာကြသည်။ ချန်း စရေမွန်သည် မကြာသေးခင်က ဖနွမ်းပင်မြို့၏ အထင်ကရ နေရာများဖြစ်သည့် တွန်လိ ဆပ် [10] နှင့် မဲခေါင် [11] မြစ်များတစ်လျှောက် ပြုလုပ်ခဲ့သော မြစ်သန့်ရှင်းရေး စုပေါင်းလှုပ်ရှားမှုတွင် ပါ၀င်ခဲ့သည်။ ကံဆိုးသည်မှာ ထိုမြစ်များသည် စွန့်ပစ် အညစ်အကြေးများကြောင့် စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ ညစ်ညမ်းမှုအဆင့်သို့ [12] ရောက်နေသည်။ မြစ်ကွေ့တစ်လျှောက်တို့တွင် အမှိုက်များ မျောနေသည်ကို မြင်တွေ့နေရပြီး ချန်းမှာ သူမနေထိုင်သည့် ရပ်ရွာအနီးတစ်ဝိုက် ပိုမိုသန့်ရှင်းပြီး ရှုချင်စဖွယ် ဖြစ်စေရန်အတွက် ဤအမှိုက်သရိုက်များ ရှင်းလင်းသည့် လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါ၀င်ခဲ့သည့်အပြင် ဘာ့ကြောင့်သူမ ပါ၀င်ခဲ့ရသည်ကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။ [13].

ជាការ ពិត តាម ដងទន្លេជា តំបន់ ទេស ចរណ៍ យ៉ាង ទាក់ ទាញ នៅ ក្នុងទី ក្រុង ភ្នំពេញ យើង ទាំងភ្ញៀ វជាតិ និងភ្ញៀវ អន្តរ ជាតិ ដែល តែងតែ មកកំ សាន្តដើម្បីស្រូម យក ខ្យល់អា កាស បរិសុទ្ធ និង សំរាកលំ ហែជា លក្ខណះ គ្រូសារ ជា ដើម។ ប៉ុន្តែ វាគួរ អោយសោក ស្តាយ ដោយសារ ប្រជា ពល រដ្ឋ មួយ ចំនួនខ្វះ ការ យល់ដឹងពីបញ្ហា បរិស្ថាន ដែល ពួក គាត់បា នបោះ សំរាម ចោលពុំ បាន ត្រឹមត្រូវដែល ធ្វើអោយ កន្លែង ទេស ចរណ៍ពោ ពេញទៅ ដោយបរិ ស្ថាន កខ្វក់ សំរាម ស្អុយ រលួយ ធំខ្លិនមិ ន ល្អ ធ្វើអោយ ភ្ញៀ វទេ សច រណ៍វា យតំលៃ ដល់ សង្គម ជាតិ យើង ទាំ ងមូល។ នាងខ្ញុំ Apochcheng ជាពល រដ្ឋ ខ្មែរ មួយ រូប ដែល បាន ចូលរួម ជួយ ក្នុង យុទ្ធនា ការណ៍ សំអាត បរិ ស្ថាន នេះ។ ខ្ញុំ មាន អារ ម្មណ៍ ថា យើង ទាំង អស់ គ្នា ត្រូវ នាំ គ្នា ផ្លាស់ ប្តូរ ទំលាប់ មិន ល្អ ចេញ ដើម្បី អភិវឌ្ឍ ខ្លួន យើង អោយ ខ្លាយ ទៅ ជា ពល រដ្ឋល្អ ដែល មាន សិល ធម៌ ល្អ សំរាប់ យើង និង សង្គម ជាតិ ទាំង មូល មានតែ ខ្មែរ យើង ទាំង អស់ គ្នា ទេ ដែល ជួយប្រ ទេស យើង អោយ រីក ចំរើន បាន។

မြစ်ကမ်းဘေးသည် ဖနွမ်းပင်၏ ခရီးသွား ဧည့်သည်များကို ဆွဲဆောင်ရာ နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်နှင့်အမျှ ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပခရီးသွားများအနေဖြင့် လတ်ဆတ်သောလေကို ရှူရှိုက်ရင်း အပန်းဖြေရန် မိသားစုများနှင့်အတူတကွ လာရောက်လေ့ရှိကြသည်။ သဘာဝပါတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိန်းစောင့်ရှောက်ရန် အသိမရှိကြပဲ အမှိုက်များကိုဖြစ်သလို စွန့်ပစ်နေကြသည့် နိုင်ငံသားအချို့ကြောင့် ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်ခဲ့သော ဤနေရာသည် ညစ်ညမ်း၍ အနံဆိုးဝါးကာ ခရီးသွားများ ကမ္ဘောဒီးယားပြည်သူတို့အပေါ် အမြင်မှားနေစေသည်မှာ ၀မ်းနည်းစရာဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ် အာပိုချန်း သည် မြို့အားသန့်ရှင်းရေးပြုလုပ်သည့် လှုပ်ရှားမှုတွင်ပါ၀င်ခဲ့သော နိုင်ငံသားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ စာရိတ္တကောင်းမွန်သည့် နိုင်ငံသားကောင်းတစ်ဦးဖြစ်ရန် ကျွန်ုပ်တို့၏ အကျင့်ဆိုးများကိုဖျောက်၍ ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင်နှင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ပိုကောင်းအောင် ပြုပြင်သင့်သည်ဟု ထင်ပါသည်။

စီမံချက် ပထမအဆင့် ပြီးဆုံးလုနီးပါး ဖြစ်လာသည့်နည်းတူ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတစ်ဝှမ်းမှ ကလော့ဟားအသစ်များနှင့် အလုပ်တွဲလုပ်ရသည့် အတွေ့အကြုံများက ကမ္ဘောဒီးယား လူ့အခွင့်အရေးစင်တာ (CCHR) ကို အလားတူ အသံသစ်များကို ပံ့ပိုးပေးရန် နည်းလမ်းများ ထပ်မံရှာဖွေရန်အတွက် လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်င်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ စင်တာ အမှုဆောင် ဒါရိုက်တာ ဆောဟိ ချပ် မှ ဦးဆောင်၍ အနာဂါတ် စီမံချက်များ ဆက်လက် လုပ်ဆောင်သွားနိုင်ရန် ရန်ပုံငွေများ ရှာဖွေနေပါသည်။ [14]

ခမာ ဘာသာစကားမှ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုပေးခဲ့သော ရာမနာဆွန်အား ကျေးဇူးအထူးတင်ရှိပါသည်။